Кәріз тазарту құрылыстары

Тазарту құрылысының құрамы

Тазарту құрылғылары Іле ауданы Жапек батыр кентінің оңтүстік-батысында («12 декабрь» ескі атауы), Үлкен Алматы өзенінің жағасында орналасқан. Механикалық тазарту құрылыстары – оң жағалауда, биологиялық тазарту құрылыстары – сол жағалауда, жағалаудағы қорғау аймағынан тыс жерде орналасқан. Механикалық және биологиялық тазарту құрылыстары бір-бірімен Алматы дюкерінің алты болат жіптерімен біріктірілген.

Механикалық тазартудан кейін ағынды  суларды ағызу арнасы бойынша көлемі 1,5 млн.м3 аппаттық сыйымдылыққа және сүзу алаңдарына ағызу мүмкіндігі көзделген. Тазартылған сарқынды сулар ағызу каналы бойынша Сорбұлақ жинақтағышына немесе оң жағалаудағы Сорбұлақ каналының (ПСК) тоған-су қоймалары жүйесіне жіберіледі. Ол жерден апаттық ағызу арналары бойынша ағынды сулардың бір бөлігі Іле өзеніне ағызылуы мүмкін.

Кәріздің тазарту құрылыстарында ағынды суларды механикалық және толық жасанды биологиялық тазартудан тұрады. Оларды жинақтағыштар мен биосынамаларда толық тазалау, сондай-ақ Іле өзеніне ағызу кезінде суды хлормен кейіннен зарарсыздандыру жүзеге асырылады.

Шикі тұнба мен тұнба сорғымен тұнба алаңдарына жөнелтіледі. Қалалық кәріз тазарту құрылысы жұмысқа кезең-кезеңмен енгізілді:

Құрылыстың басталу және аяқталу жылы:

Құрылыс	Год начала и окончания строительства:
Механикалық тазалау стансасы   Биологиялық тазалау стансасы	1-кезек – 1965-1970 жж. 2-кезек – 1971-1974 жж.   1-кезек – 1974-1980 жж. 2-кезек – 1980-1992 жж.

Механикалық тазалау стансасы (цехы) мыналарды қамтиды: 9 механикалық торы бар тор ғимараты, 8 көлденең құм тұтқыш, бастапқы радиалды тұндырғыштардың 3 тобы (әр топта 4 тұндырғыштан). Құм жинағыштардың 3 картасы, Шикі тұнбаны жөлелтуге арналған 3 сорғы стансасы, лай құбырлары, лай алаңдары – 60 га, сүзгі алаңдары – 877, 4 га.

Жасанды биологиялық тазалау стансасы (цехы) мыналарды қамтиды: бірінші көтермедегі 2 эрфлиттік сорғы стансасы, 2 аэротенктер блогы (үлгілік аэротенктер – 4 бірлік, эксперименттік терең сулы – 2 бірлік), 12 қайталама радиалды тұндырғыштар, 9 айдағышы бар ауа үрлемелі сорғы стансасы, басты сорғы стансасы (ГТС).

Технологиялық тазарту циклінің қысқаша сипаттамасы.

Ағынды сулар тазарту қондырғыларына қала маңындағы үш коллекторлар мен диаметрі 1000 мм Боралдай коллекторымен жеткізіледі. Жылдамдықты теңестіру және ағындарды торларға біркелкі бөлу үшін қабылдау камерасы қолданылады. Камерадан ағындар арналар арқылы торларға жіберіледі. Жеткізу арналарында резервтік торларды жұмыстан ажырату үшін электр жетегі бар шиберлер орнатылған.

Торларда ұсталған төгінділер арнайы контейнерге жиналып, хлорлы әк ерітіндісімен зарарсыздандырылады.

Негізінен минералды шыққан ауыр бөлшектерді ұстау көлденең құм тұзақтарында жүзеге асырылады. Тұнбаға түскен құм гидравликалық жүйемен шұңқырға тасымалданады, сол жерден гидроэлеватор құм алаңдарына айдалады. Құм тұтқыштардан кейін олардың сандық өлшеуі жүргізілетін ортақ науамен ағынды сулар бастапқы тұндырғыштардың тарату тостағанына (камерасына) түседі.

Тазартуға түскен ағындардың шығыны стандартты темірбетон науасында «ұшу» маркасының ультрадыбыстық шығысымен өлшенеді.

Ауырлық күшінің әсерінен тұндыруға немесе қалқып шығуға қабілетті тоқтатылған заттарды ағынды судан шығару бастапқы радиалды тұндырғыштарда жүреді. Әр тұндырғышқа түскен шикі тұнба, илоскреб фермасында орнатылған қырғыштармен шұңқырларға ауысады, одан сорғымен тұнба алаңдарына айдалады. Тұндырудан кейін тазартылған ағынды сулар арнайы арналар арқылы аэрация станциясына жіберіледі, онда ағынды сулар қабылдау темірбетон каналы арқылы сорғы камераларына түседі, сол жерден Flygt осьтік сорғылары катушкалар принципіне сәйкес бөлінген Үлкен Аэротенкаларға жіберіледі. Онда ауа, оттегі сорылады. Осының арқасында әр түрлі микроорганизмдер суда белсенді дамиды, олар ағынды сулардағы органикалық заттарды белсенді сіңіре бастайды.

Микроорганизмдер қалалық ағынды сулардағы барлық қоспаларды игеріп, сіңіре алады.

Белсенді тұнбаның құрамына әр түрлі бактериялар кіреді: Pseudomonas – ең көп, Bacillus, Actynomyces, Bacterium және т.б. сондай-ақ, белсенді тұнбаның жұмысында микроорганизмдердің түрлері мен жас құрамын реттейтін, оны қажетті деңгейде ұстап тұратын протозоидтардың рөлі зор. Протозоа төрт класспен ұсынылған: флагеллалық цилиаттар, сорғыш цилиаттар, цилиаттар, саркодтар.

Тазартылған ағындар мен белсенді тұнба қоспасы аэротенктерден кейін қайталама тұндырғыштардың тұнба қоспасының арнасында жиналады. Екінші реттік тұндырғыштарда белсенді тұнба тұнба камералары арқылы орналасады, содан кейін эрлифт қайтарылатын, аэротенктердің тұнба каналына айдалады, ол жерден жартылай аэротенктерге оралады. Бас сорғы станциясының сорғыларымен артық белсенді тұнба бастапқы тұндырғыштардың қабылдау камерасына сорылады. Бастапқы тұндырғыштардан артық тұнба тұнба алаңдарына шикі тұнбамен бірге айдалады.

Аэрация стансасы зертханасының деректері бойынша 2000 – 2013 жылдардағы жағдай бойынша сарқынды суды тазартудың тиімділігі мынаны құрайды:

Мөлшерлі зат	– 95,9-:-96,92%	Орташа – 96,4%
БПК полн.	– 91,71-:-95,4%	Орташа – 94,1%
ХПК	– 91,07-:-94,8%	Орташа – 92,8%
Жалпы темір	– 78,0-:-92,78%	Орташа – 87,5%
СПАВ	– 73,68-:-89,8%	Орташа – 82,3%

Тазартылған су ұзындығы 49 км жер арнасы бойынша Сорбұлақ жинақтауышына немесе судың бір бөлігі Іле өзеніне ағызылатын оң жағалаудағы Сорбұлақ арнасының (ОСА) жинақтауыш-су қоймалары жүйесіне жіберіледі.